23 Temmuz 2015 Perşembe

Yönetmenler Mimar Olsaydı: Tim Burton ın Mekan Kurgusu


Elbet ki gösterime dayalı bir sanatla uğraşıyorsanız, işin ucu bir noktada mimariye dayanmakta. Çünkü "mekansal" ilişkiler, sadece evlerimiz, apartmanlarımız, plazalarımızdan ibaret değil. Kaldırım - cadde, ahşap parke - seramik ve hatta beton - çim alan gibi; farklı yapı ürünleri, renkler, bölücüler ile mekanlar yaratılabilir. Tabi ki, sinema gibi hayatı işleyen bir disiplinde, doğrudan mimari tasarımlar da etkili olacaktır.

Kendi üsluplarını yaratmış tüm yönetmenler; kullandıkları mekanlar, mekanlara ait mimari desenler, işledikleri ve ait oldukları dönemlere dair göstergeler kullanırlar. Grotesk filmlerin usta yönetmeni Tim Burton, gotik yapıların sıradışı formları ile "gecekondu" tarzı kagir yapıların "düzensizliğini" filmlerinin atmosferini sağlamak adına kullanır. Ya da Tarkovski, Sovyet modernist ve konstrüktivist mimari akımlarını başarıyla yansıtır.

İşte tüm bu farklıkları İtalyan grafik sanatçısı Federico Babina başarıyla illüstrate etmiş. Biz ise, "nedenleriyle birlikte", yönetmenlerin kendine ait yarattıkları mekanları sırasıyla inceleyeceğiz. Bu yazımızda, Tim Burton ın evrenindeki, "garip" mimarinin eserlerine bakalım.

1. Tim Burton



Tim Burton, sıradaşı filmleri ile dikkat çeken, kendi üslubunu ve espri anlayışını başarıyla gerçekleştirmiş bir yönetmen. Grotesk güldürüsüyle, modern insanlığın "değerlerini" yitirmesi üzerine eleştirilerini, mekanlarındaki "çarpıklık" ve "sivrilik" ile kuvvetlendirir. Filmlerinde, baskın olan gotik atmosferi, iki mimari tarz ile yansıtır; Gotik mimari ve gecekondu yapılar. Bu posterde ise, esinlenilen film büyük oranda "Charlie Chocolate Factory" isimli filminde Charlie karakterinin gecekondusudur;


Aslında asal formu uğrattığı dekonstrüktivist davranış, post-modern bir yaklaşım sayılabilir. Bununla beraber, diğer filmlerinde kullandığı mekanlara şöyle bir göz atabiliriz;

Edward Scissorhands
Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, mekandaki dezenformasyon, kare asal formunu bozuyor
Alice in Wonderland, Mad Hatter ın evi gecekondu tarzı "güvensiz"
Big Fish

Görüldüğü üzere, postere ilham kaynağı olan yığma yapılar bunlar. Bununla beraber, renk kullanımları; karakterlerin ruh halleri, makyajlar ve müzikler ise Tim Burton, gotik mimarinin "sivri görkemini ve abartısını" kullanmaktan geri kalmaz. Gotik mimarinin en başarılı örnekleri Paris te olan bu akım, grotesk öğelerini bünyesinde bulundur. Abartılı ve şaşalı yüksek kubbeler, mümkün mertebe sivriltilmiş olan kemerler, bol kullanılmış vitray unsurları ve oldukça kütleli cepheler. Temelde amaç tanrının yüceliğini vurgulamak istese de, kimilerince "garip" karşılanabilecek kendine has bir "karanlık" sergiler. 

Dark Shadows filminden bir gotik iç mekan kurgusu
Dark Shadows
Edward Scissorhands
Alice in Wonderland

Yukarıda örnekleri olduğu gibi, Burton; mekanlarda formları dezenformasyona uğratmayı daha çok kullanmakta;

Beetlejuice filminden bir iç mekan
Batman, Şehir mimarisi de aynı oranda çarpıktır
Beetlejuice, mekanların iç kurgusu da karmaşıktır

Tim Burton ın, karakterlerindeki yalnızlık unsurlarını da bu karanlık atmosfer içerisinde daha kuvvetli hissederiz. Çünkü mekanlar, aynı zamanda bizi psikolojik olarak da etkilemekte. Karmaşık ve dengesiz unsurları barındıran yapılarda daha "tehlikede" hissederiz, standart bir insan boyu ölçüt alınmadığında "yalnız ve küçük" hissederiz veyahut fazla dar olduğunda da "sıkışmış" hissederiz. Tim Burton da yarattığı garip karakterleri, sığınacakları ve onları "yargılamayacak" olan mekanlara yerleştiriyor. Aslında izlediğimiz tüm karakterler, mekanlarına ait olanlar; onları yadırgayarak, mekanlarına tacizde bulunan ise bizleriz.

Sonuçta, "evim evim güzel evim!"

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder